چکیده :

     بدون تردید تمایل به رشد و تعالی در همه انسانها امری بدیهی و فطری و پاسخگویی به این نیاز، هدف اساسي توسعه است. برنامه هاي توسعه‌ نیز براي مردم و بهره مندي مردم اجرا  می گردند  به گونه اي كه كانون توسعه، مردم باشند، پس توسعه با مردم و براي مردم است. بر اساس همین اصل ، در توسعه پايدار روستايي نیز ، نقش مردم در فرايند پايدار تغييرات ابعاد اجتماعي، اقتصادي، فرهنگي و زيست محيطي بسيار بالاست .  اگر مردم به باور تغيير در اين ابعاد دست يافته و برای رفاه و افزايش بهره مندي خود از این تغییرات، استفاده مطلوب نمايند ، مي توان به يك توسعه پايدار اميدوار بود . توسعه ای که فرايند افزايش انتخاب مردم، گسترش مشاركت مردم وتواناسازي مردم براي تصميم گيري در شكل دهي و سازماندهی فضاي خويش را به دنبال داشته باشد .

  در این نگارش سعی شده تا با ردیابی تحولات اجتماعی و فرهنگی جامعه روستایی در سنوات اخیر ، به معرفی نمادهای واقعی و کاذب  توسعه یافتگی از نگاه روستاییان بپردازد. ضرورت بازشناسی نیازها و سلایق روستاییان در طراحی مسکن و محیط پیرامون برای حفظ هویت و زیبایی سیمای روستا را  بیان نماید و با تکیه بر اصل ارتقای فرهنگ خود باوری با رویکرد توسعه ، راهکارهای ترغیب و تشویق مردم روستا به حفظ الگوهای معماری روستایی در طرح و ساخت مسکن و بافت روستایی و در نتیجه حفظ روستا و بقاي هويت آن را دنبال نماید. هدایت آگاهانه برنامه ریزان و مدیران اجرایی بعلاوه  نواندیشی ، بسط ایده ها و اندیشه های متخصصان در مواجهه با نیازهای جدید در طرح مسکن  و بافت روستا از دیگر مقوله هایی است که در این مقاله مورد اشاره قرار گرفته است.

واژه های کلیدی :

 نماد توسعه یافتگی ، هویت روستا  ، مسکن و بافت روستایی ، توسعه پایدار

Abstract:

Sudden natural disasters are the results of natural action and reaction of nature that reveal to human as hazard. Since natural disasters in recent decades have been one of the most important restriction problems on development of social societies therefore scientific withstanding against it by risk and disaster management has defined in the development literature.

In this paper the general definition of sustainable development and index of develop ability and the effects of disaster on national development policy will be explained.

In continue the essence of notice to natural disaster on land use planning   and national development planning will be discussed.

Creation of proper risk management strategies, knowledge improvement and training master managers, creation of decision maker organs for risk reduction and increase of NGO sharing, improvement of safety culture with alter the thoughts from shortage compensation to risk reduction and disaster management and optimum use of financial sources regarding to 4^th development plan of country are the suggestions of this study.

Key word: Disaster Management, Risk Management, Sudden Natural Disaster, Sustainable Development, Planning    

چکیده :

 بدون تردید ساخت سریع مسکن مقاوم در بازسازی مناطق آسیب دیده از سوانح طبیعی ، همچنین ساخت مسکن روستایی مطلوب ، با عنايت به تنوع شاخصه هاي جغرافيايي و زمين شناختي در سرزمين پهناور ايران  ( اقليم ، آب و هوا ، طبيعت ، زلزله خیزی ) مقوله هایی چند بعدی هستند که با توجه به خطر پذیربودن غالب زیستگاههای کشور بعلاوه افزایش تقاضا براي بهسازی و نوسازی خانه های روستايي  ، محدوديتها و چالشهاي (فني و اقتصادي) متعددی را برای برنامه ریزان و مجریان امر مسکن  پدید آورده است.

در این نگارش سعی بر این است تا با نمایش مختصر تصویرساخت و ساز مورد نیاز در بازسازی ها و مسکن روستایی ، ضرورت بهره گیری از فناوری های نوین ، اهداف و چالشهای  پیش روی این برنامه را برشمرده و ضمن معرفي مختصر فناوریهای نوین مناسب برای مسکن روستایی ، اقدامات و الزامات لازم جهت استفاده بهینه از این ظرفیت اعلام گردد. در ادامه مروری به جایگاه فناوریهای نوین و توسعه صنعتی مسکن در احكام و ضوابط قانوني اعم از برنامه های توسعه  و ساير قوانين جاری کشور صورت گرفته و پیشنهاداتی جهت امعان نظر درتصویب لایحه برنامه پنجم آورده شده است.

·        واژه های کلیدی

 فناوری های نوین ساختمان ، مسکن روستایی ، بازسازی ، تولید صنعتی ، برنامه توسعه

ولی وقتی حل نمی کنه بدون که اون به تواناییت ایمان داره

  انتخاب با توست،

 میتوانی بگوئی: صبح به خیر خدا جان
یا بگوئی: خدا به خیر کنه، صبح شده

پرسیدم..... ،
چطور ، بهتر زندگی کنم ؟
 با كمی مكث جواب داد :
گذشته ات را بدون هیچ تأسفی بپذیر ،
با اعتماد ، زمان حالت را بگذران ،
و بدون ترس برای آینده آماده شو .
ایمان را نگهدار و ترس را به گوشه ای انداز .
شک هایت را باور نکن ،
وهیچگاه به باورهایت شک نکن .
زندگی شگفت انگیز است ، در صورتیكه بدانی چطور زندگی کنی .
پرسیدم ،
آخر .... ،
و او بدون اینكه متوجه سؤالم شود ، ادامه داد :
مهم این نیست که قشنگ باشی ... ،
قشنگ این است که مهم باشی ! حتی برای یک نفر .
كوچك باش و عاشق ... كه عشق ، خود میداند آئین بزرگ كردنت را ..
بگذارعشق خاصیت تو باشد ، نه رابطه خاص تو با کسی .
موفقیت پیش رفتن است نه به نقطه ی پایان رسیدن ..
داشتم به سخنانش فكر میكردم كه نفسی تازه كرد وادامه داد ... 

 
هر روز صبح در آفریقا ، آهویی از خواب بیدار میشود و برای زندگی كردن و امرار معاش در صحرا میچراید ،
آهو میداند كه باید از شیر سریعتر بدود ، در غیر اینصورت طعمه شیر خواهد شد ،
شیر نیز برای زندگی و امرار معاش در صحرا میگردد ، كه میداند باید از آهو سریعتر بدود ، تا گرسنه نماند ..
مهم این نیست كه تو شیر باشی یا آهو ... ،
مهم اینست كه با طلوع آفتاب از خواب بر خیزی و برای زندگیت ، با تمام توان و با تمام وجود شروع به دویدن كنی ..
به خوبی پرسشم را پاسخ گفته بود ولی میخواستم باز هم ادامه دهد و باز هم به ... ،
كه چین از چروك پیشانیش باز كرد و با نگاهی به من اضافه كرد :
زلال باش .... ،‌ زلال باش .... ،
فرقی نمی كند كه گودال كوچك آبی باشی ، یا دریای بیكران ،
زلال كه باشی ، آسمان در تو پیداست

او مي‌دانست پريدن اين بز از جوي آب همان و پريدن يك گله گوسفند و بز به
دنبال آن همان.

عرض جوي آب قدري نبود كه حيواني چون نتواند از آن بگذرد... نه چوبي كه بر
تن و بدنش مي‌زد سودي بخشيد و نه فريادهاي چوپان بخت برگشته.

پيرمرد دنيا ديده‌اي از آن جا مي‌گذشت وقتي ماجرا را ديد پيش آمد و گفت
من چاره كار را مي‌دانم. آنگاه چوب دستي خود را در جوي آب فرو برد و آب
زلال جوي را گل آلود كرد.

بز به محض آنكه آب جوي را ديد از سر آن پريد و در پي او تمام گله پريد.

چوپان مات و مبهوت ماند. اين چه كاري بود و چه تأثيري داشت؟

پيرمرد كه آثار بهت و حيرت را در چهره چوپان جوان مي‌ديد گفت:

تعجبي ندارد تا خودش را در جوي آب مي‌ديد حاضر نبود پا روي خويش بگذارد
آب را كه گل كردم ديگر خودش را نديد و از جوي پريد.

... و من فهميدم اين كه حيواني بيش نيست پا بر سر خويش نمي‌گذارد و خود
را نمي‌شكند چه رسد به انسان كه بتي ساخته است از خويش و گاهي آن را
مي‌پرستد

محسن فخری ، کارشناس ارشد مهندسی عمران  -   مریم لاوی ، کارشناس ارشد برنامه­ریزی شهری و منطقه ­ای

هر ساله بخش عمده­ای از اعتبارات عمرانی کشور در روستاها هزینه می­شود تا زمینه رشد و توسعه پایدار روستایی را فراهم سازد. لیکن برای نیل به توسعه متوازن و پایدار علاوه بر اعتبارات کافی، جلب مشارکت گسترده روستائیان امری اجتناب­ناپذیر است. نهادینه نمودن این مشارکت در گرو ایجاد نهادهای مدیریتی توانمند و متکی بر مردم است. نهادهایی که با بهره­گیری از زمینه­های اجتماعی و فرهنگی روستاهای کشور، سرعت و سهولت در امور تصمیم­گیری و اجرایی آبادانی روستا را میسر ساخته و با تلفیق و تنظیم ابعاد مختلف طبیعی، انسانی، اقتصادی و... جامعه روستایی، شاخص­های توسعه را ارتقاء بخشند.

این مقاله تجارب مختلف مدیریت روستایی در کشور از گذشته تا کنون را بررسی نموده و با مرور برنامه­های توسعه ایران از دهه 20 تا کنون ضوابط و مستندات قانونی برای تامین اعتبارات عمرانی و مدیریت امور زیربنایی روستاها را مورد مداقه قرار می­دهد. از این رهنمون تنگناها و چالش­های نظام مدیریت روستایی و از طرف دیگر پتانسیل­های موجود در احکام و ضوابط قانونی معرفی می­شوند. این نوشتار در پی آن است تا با تاکید بر لزوم انجام امور حاکمیتی توسط دستگاههای دولتی، ضرورت واگذاری امور تصدی­گری یا به عبارتی دیگر مدیریت بخشی از واحدهای دولتی در توسعه و عمران روستاها به نهادهای عمومی غیردولتی از جمله بنیاد مسکن انقلاب اسلامی را بیان نماید.

رسالت مقررات ملی ساختمان ، ارایه اصول و قواعد فنی و ترتیب کنترل اجرای آنهاست ، که باید در طراحی ، محاسبه ،اجرا،بهره برداری و نگهداری ساختمانها در جهت تامین ایمنی ، بهداشت ، بهره دهی مناسب ، آسایش ، صرفه اقتصادی، حفاظت محیط زیست و صرفه جویی در مصرف انرژی و حفظ سرمایه های ملی رعایت شود.

بدون تردید با پیشرفت دانش مهندسی حاصل از پژوهش های علمی و عملی و مشاهده عملکرد ساختمانهای طراحی شده با مقررات موجود  ، بازنگری در مقررات ملی ساختمان ضرورتی اجتناب ناپذیر است. این نوشتار در پی آن است تا با اشاره به بیان ضرورت های بازنگری در مقررات ملی  با هدف اصلاح یا تکمیل آنها، چالش های مهم پیش روی تدوین کنندگان و بهره برداران را تشریح نموده و با ذکر مثال از بازنگری های اخیر علاوه بر ارائه نکاتی که کمتر در بازنگری ها بدان توجه شده ، به لزوم تدوین مباحث جدید با رویکردی نوین بپردازد . بیان الزامات و رویکردهای جدید در تدوین مقررات ملی از جمله روش عملکردی (performance base) از بخش های دیگر این مقاله است که در بخشی از ساختمانها ، خصوصا ساختمانهای روستایی کاربرد دارند .

        مهاربندها یکی از سیستم های متداول ساختمانی مقاوم در برابر بار جانبی  ناشی از زلزله یا باد در ساختمانهای فولادی هستند که مورد توجه طراحان سازه و مهندسین محاسب قرار داشته و در اشکال CBF ، EBF  و KBF بهره برداری می شوند . فرآیند طراحی مهاربندهای واگرا و همگرا در آیین نامه های ایران تبیین شده است. اما آنچه که کمتر مد نظر بوده ، تقابل مهندسین معمار و سازه در استفاده از این سیستم    در ساختمان، خصوصا در دیوارهای محیطی آن است. در روشهای مقاوم سازی ساختمانهای موجود اعم از بتنی یا فلزی نیز این موضوع نمایان می گردد. این مقاله با معرفی مختصر انواع مهاربندهای رایج در ساخت و سازهای ایران ، علل این تقابل را آسیب شناسی نموده و با رویکرد بهره برداری مناسب از این سیستم مقاوم ، به ذکر روشهای مطلوب جای گذاری مهاربند در ساختمانها خصوصا مسکن روستایی می پردازد. بمنظور ترويج راهكارهاي اجراي مقررات ملي ساختمان در این موضوع ، ارایه تصاویر مستند ویا ترسیمی از پیشنهادات ، بخش پایانی مقاله را تشکیل می دهد.

" فنآوری نوین در ساخت مسکن روستایی ،

ضرورت ها و چالشهای پیش رو "

       ساخت مسکن روستایی با عنايت به تنوع شاخصه هاي جغرافيايي و زمين شناختي در سرزمين پهناور ايران  (اقليم، آب و هوا، طبيعت ، زلزله خیزی ) ، همچنين گوناگوني و گستره اقوام با ويژگيهاي فرهنگي - اجتماعي واقتصادي (آداب و رسوم، روشهاي زيست جمعي و خصوصي، معماري ،نوع معيشت، توليد ارزش افزوده، كاربرد مصالح و روشهاي ساخت بومي …)  مقوله ای چند وجهی است که به موازات افزایش تقاضا  براي بهسازی و نوسازی خانه های روستايي  ، محدوديتها و چالشهاي (فني و اقتصادي) متعددی را برای برنامه ریزان و مجریان امر مسکن  پدید آورده است.  براي خروج از اين چالش، علاوه بر نیاز به پژوهش و ارائه نظرات علمي کاربردی نوع آورانه مبتني بر فكر، تجربه و عمل برای دستيابي به دانش و فن برتر ، كاربرد فناوريهاي نوين و توجه به تولید صنعتی در ساخت ساختمانهای مسکونی کوتاه مرتبه ( از جمله مسکن روستایی )  با لحاظ ویژگیهای بومی امری اجتناب ناپذیر است.       

برنامه ریزی توسعه فن آوری های نوین ساختار در قالب برنامه های بلند مدت ، میان مدت و کوتاه مدت ، فرهنگ سازی برای بهره برداران نهایی و جامعه حرفه ای ،کمک به زیر ساخت های نظری توسعه صنعتی ساخت و ساز،بستر سازی قانونی جهت توسعه صنعتی ساختمان ،حمایت از توسعه و توانمندی شرکتهای طراح و سازنده، توجه به ویژگیهای مسکن روستایی در زیربخشهای فرهنگ ، بوم ، شرایط ساخت در روستاها میتواند چشم انداز مطلوب استفاده از فناوری های نوین در ساخت مسکن روستایی را رقم بزند.

      در این نگارش سعی بر این است تا با اشاره به ضرورت بهره گیری از فناوری های نوین در صنعت ساختمان بویژه در ساخت مسکن روستایی ، کنکاشی در احکام قانونی مندرج در برنامه های توسعه و سایر قوانین و ضوابط مرتبط با امورمسکن  صورت گرفته ، محدودیتها و چالشهایی که در مسیر اجرای این احکام وجود دارد شناسایی و معرفی گردد. در پایان مقاله با نگاهی به افق جمعیت روستایی پایان برنامه پنجم توسعه ( افزایش جمعیت روستاهای بزرگ و کاهش سهم جمعیتی روستاهای کوچک ) برخی از راهکارهای لازم جهت عبور از چالشها ی موجود در راه تامین مسکن روستایی کارآمد و بوم آورد  پیشنهاد می گردد. توجه به باورهای اجتماعی و فرهنگی روستاییان ، ملحوظ داشتن دغدغه های اقتصادی و توسعه پایدار روستا، استفاده از ظرفیتهای موجود و  شیوه مناسب اصلاح ویاگذر از روشهای متداول ساختمان سازی ، نظام انتخاب ،ارزیابی و مقایسه فن آوری مناسب ساخت مسکن روستایی ، استفاده از ظرفیت سازمانهای مردم نهاد ...  از جمله پیشنهاداتی است که برنامه ریزان و مسوولین امر را به مدیریت بهینه منابع ، زمان و کیفیت رهنمون خواهد ساخت.

واژه های کلیدی

 فناوری های نوین ساختمان ، مسکن روستایی ، تولید صنعتی ، ، برنامه توسعه